Dziesiąty tom Historii Śródziemia jest moim zdaniem najciekawszym ze wszystkich opublikowanych. Jeśli ktoś pragnie zacząć swoją przygodę z The History of Middle-earth, polecam właśnie kupienie Morgoth´s Ring. Dlaczego? Ponieważ w nim są umieszczone najciekawsze eseje Tolkiena dotyczące legendarnium, pochodzące z końca lat pięćdziesiątych: jak Athrabeth Finrod an Andreth, Tale of Adanel, Laws and Customs among the Eldar czy Myth´s Transformed. Lecz na nich nie kończy się zawartość tomu.
     Część pierwszą stanowi Ainulindalë wersja "C", tekst o tyle ważny, że dokumentujący zmiany, jakie Tolkien wprowadzał do swojego legendarium jeszcze przed ukończeniem Władcy Pierścieni. Tutaj zaczyna się koncepcja okrągłej Ardy i tu Tolkien zaczyna myśleć o micie Ardy płaskiej jako koncepcji wymyślonej przez ludzi. Andulindalë ma styl kroniki, której pośrednikiem jest Alfwine, nazywany przez Elfów Eriol. Płynąc na zachód od Irlandii, Alfwine natknął się na Prostą Drogę i dotarł na Tol Eressëę. Zapoznaje się z legendami Dawnych Dni dzięki opowieściom Pengolodha.
     Część drugą Morgoth´s Ring stanowią The Annals of Aman, kroniki Amanu wersja II. Opisują one początki Ardy stworzonej przez Ilúvatara, aż do ucieczki Noldorów i ukrycia Valinoru. Tolkien zmienił dość znacznie daty w kronikach Dwóch Drzew. Reszta jest niemal identyczna z wersją kronik z The Shaping of Middle-earth, różni się tylko tytułem i krótkim wstępem.
     Część trzecią stanowi kolejna wersja The Later Quenta Sillmarillion, poprawiona przez Tolkiena, uzupełniona o esej Fëanor i uwolnienie z więzów Melkora, O Eldanorze i książętach Eldalie, Silmarile i niepokoje wśród Noldorów, Mrok nad Valinorem i Kradzież Silmarili. Lecz na szczególną uwagę zasługują eseje, które nie weszły w skład opublikowanego Silmarillionu, czyli Laws and customs among the Eldar, traktujący o prawach i zwyczajach Elfów, o miłości, o małżeństwie, nadawaniu imion, śmierci oraz relacji między duszą a ciałem, w których autor prezentuje wczesne spojrzenie na problem reinkarnacji Quendich. Oprócz tego ważny jest Later versions of the story of Finwë and Míriel, w którym powody rozwodu Míriel i Finwego są opisane znacznie szerzej i dokładniej. Cenne są zwłaszcza zapisy rozmów Valarów naradzających się nad problemem pojawienia się śmierci w Amanie (Míriel) i przyszłym kształtem Ardy Odrodzonej.
     Jednak najpiękniejszym i co ważne, ukończonym esejem Tolkiena, jest: Athrabeth Finrod an Andreth, która stanowi część czwartą tomu. Jest to dysputa filozoficzna między kobietą ludzką Andreth, znaną także pod przydomkiem Saelind "Mądre serce" a Elfem Finrodem Felagundem. Finrod i Andreth poruszają tematy odmiennego przeznaczenia Elfów i Ludzi, śmierci i tego, co jest tam, po drugiej stronie. Mówią o historii i nadziei, która nie jest tylko ludzką amdir - wypatrywaniem ale także elfią estel - ufnością. W tle poruszona jest historia nieszczęśliwej i niespełnionej miłości Andreth do Elfa Aegnora. Integralną częścią eseju jest Tale of Adanel, traktująca o omamieniu pierwszych ludzi przez Morgotha. Esej ten stanowi doskonałe uzupełnienie historii Atanich, naszkicowanej w Silmarillionie, dokumentujący historię przebudzenia Pierwszych Ludzi, ich odwróceniu się od Głosu (Eru) i upadek. Interesujące są zwłaszcza przypisy, których nie znajdziecie w internetowych tłumaczeniach na język polski. Już dla tych dwóch esejów warto mieć Morgoth´s Ring w domowej biblioteczce. Ale to jeszcze nie koniec. Piąta i ostatnią częścią tomu jest rozdział, zatytułowany Myth´s Transformed - prawdziwy klejnocik wśród niedokończonych esejów Tolkiena. To tutaj Tolkien zmienia kosmogonię w swoim legendarium i dokonuje weryfikacji mitu o stworzeniu Słońca i Księżyca. Interesującą jest zwłaszcza opowieść o początkach ciemności, a także rozprawa o wiedzy astronomicznej Valarów i Eldarów.Godzien uwagi jest pomysł pisarza na dwie tradycje mitologiczne: ludzką - pochodzącą z Númenoru i skażoną kłamstwami Saurona oraz elficką - zgodnej z naszą współczesną wiedzą o świecie. Rozwija również ideę Skażenia Ardy i głęboko analizuje rolę Melkora w świecie. Powodem upadku potęgi Valara jest m.inn jego nihilistyczna żądza niszczenia. Valarowie nie mogą Melkora unicestwić, bowiem zniszczyliby Ardę, będącą, jak określił Tolkien: "Pierścieniem Morgotha". W kontraście do Melkora, Sauron, którego moc jest dużo mniejsza, stanowi klasyczny przykład żądzy władzy, połączonej z umiejętnością wprowadzania nowego ładu i kultu, budową imperium oraz podporządkowywania sobie ludzi. Tolkien analizuje także naturę i historię orków, sugerując, że pochodzą oni ostatecznie od ludzi. Dowiemy się także, że bywały wśród Orków wcielone w ciała duchy Majarów, zwierzęta a nawet marionetki ożywione wolą ich twórcy. Ostatnie teksty to eseje o istocie i znaczeniu Amanu dla Elfów oraz Ludzi.
     Morgoth´s Ring to prawdziwe bogactwo materiałów, które mogą się okazać ciekawe dla każdego miłośnika twórczości Tolkiena. Niektóre z nich zostały przetłumaczone na język polski i możecie znaleźć je np. tutaj...
     Innych niestety nie można znaleźć nigdzie poza tą książką. Myślę, że każdy tolkienolog powinien mieć Morgoth´s Ring w swojej domowej biblioteczce, ponieważ zawiera on teksty nie tylko niezbędne do wyjaśnienia niektórych aspektów legendarium pisarza oraz możliwych dróg jego rozwoju, lecz przede wszystkim, i to chyba jest najważniejsze - stanowi znakomity przekrój przez religijne i filozoficzne poglądy Tolkiena, przedstawiając jego zapatrywania na naturę zła, śmierci, nieśmiertelności a także nadziei zarówno dla Elfów jak i dla Ludzi.

© Autor: Anna Adamczyk-Śliwińska 'Nifrodel'

Powrót

Ten artykuł był czytany 91 razy.