Kolejny zbiór rękopisów Tolkiena zawiera pisma, obejmujące prace pisarza nad chronologiczną i geograficzną strukturą Śródziemia i Valinoru i został nazwany "Kształtowanie Śródziemia". Powstały one pod koniec lat dwudziestych i we wczesnej fazie lat trzydziestych. Wcześniej nieznana Ambrakanta zwana również "Kształt świata" to relacja o naturze świata wyobrażonego, którym towarzyszą mapy i rysunki. Zawiera fizyczną strukturę Ardy, Valinoru, Zachodnich Lądów, Śródziemia, Zachodnich Mórz oraz Krain i wszystkiego, co otacza ocean.
    Dowiemy się z tego eseju, że terminy Vaya i Vista oznaczają powietrze i pogodę, że świat zamykają Illuambar (Ściany Świata) z lodu, szkła i stali, a poza nimi istnieje "Bezczasowa Noc". Są to najwcześniejsze koncepcje kosmologiczne Eä, gdzie Arda jest jeszcze płaska, a świat ma kształt statku, znany z Księgi Zaginionych Opowieści. Później Tolkien postanowił przekształcić Ardę płaską w kulistą, ale teksty dokumentujące kolejne pomysły znajdują się dopiero w tomie dziesiątym Historii Śródziemia.
    Inną ciekawostką The Shaping of Middle-earth jest mapa świata przed i po kataklizmie Wojny Gniewu i Zatopieniu Númenoru. Znajdziemy także pierwszą, szkicową mapę zachodniego Śródziemia, oraz piękną, dwustronną północnego i południowego Beleriandu (w edycji z 2002 r jest załączona na papierze kredowym). Tom uzupełniają najwcześniejsze Annals of Valinor (Roczniki Valinoru -od stworzenia świata do powrotu Fingolfina do Śródziemia) oraz Annals of Beleriand (Roczniki Beleriandu -od pojawienia się Słońca i Księżyca do końca Pierwszej Ery).
    To tu nabiera kształtu nigdy nie dokończona przez Tolkiena chronologia I Ery. Jednak Valarowie wciąż jeszcze posiadają dzieci, młodsi synowie Diora zwą się Elboron i Elbereth, a Gwindor ma na imię Flinding. Zatem jest to wersja opracowana dla potrzeb pierwszych wersji Quenta Sillmarilion. Wspomnieć należy o krótkim poemacie: The Horns of Ylmir (Rogi Ymlira) będącą pieśnią Tuora, wyrażającą zachwyt nad morzem.
     Najważniejszą jednak częścią czwartego tomu The History of Middle-earth i zarazem najobszerniejszą, opatrzoną komentarzami jest Quenta Sillmarillion, z roku 1926 oraz Quenta Noldorinwa z roku 1930. Quenta Sillmarillion to "Najstarszy Sillmarillion", od którego to wersji zaczęły się rozwijać późniejsze koncepcje. Quenta Noldorinwa z kolei, inaczej zwana Pehhas-na Ngoelaidh, to jedyna wersja mitów i legend Pierwszej Ery, którą Tolkien ukończył całkowicie i której obszerne, choć zredagowane fragmenty znamy jako wydany w Polsce Sillmarillion. Quenta Noldorinwa, jak głosi podtytuł, napisał Eriol z Leithien (Anglii), po przeczytaniu "Złotej Księgi Elfów" (Parma Kuluina), w mieście Kortilion na Tol Eressëi, Samotnej Wyspie. Widać tu więc wyraźnie, że żeglarz-łącznik między światem Ludzi i Elfów nie został całkowicie odrzucony przez Tolkiena. Być może pisarz chciał użyć tej samej ramy narracyjnej, jaką spotykamy we Władcy Pierścieni, który jest opracowaniem Czerwonej Księgi Marchii Zachodniej. Jednak Christopher Tolkien nie zdecydował się na pozostawienie Eriola w Sillmarillionie. Trudno oceniać, czy wyszło to książce na dobre.
     Inne zmiany w stosunku do pierwotnych wersji to między innymi rola Maedhrosa i Maglora w kradzieży ostatniego sillmarila. W najpierwotniejszej wersji Maglor sam kradnie silmarila, w innej z kolei, razem z bratem, Maedhrosem, ale ten ostatni zostaje zabity. Dopiero trzecia wersja przynosi historię, która znamy z Sillmarilliona, gdzie obaj wykradają klejnot i zostają schwytani. Okazuje się, że nie mogą już zatrzymać pobłogosławionych przez Vardę klejnotów. Mandos bywa nazywany Nefanturem a Noldorowie zamiennie zwani są Gnomami.
     Z innych ciekawostek: Tolkien kilkukrotnie zmieniał nazwę miasta Elfów w centrum Tol Eressëi z Côr na Kôr i na odwrót. Ostatecznie po edycji Christophera nie ostało się nic z tych przeróbek i Tol Eressëa "Samotna Wyspa", posiada tylko miasto założone pod koniec I Ery na wybrzeżu, zwany Avalloné.
     O tym jak ważny był ten tekst dla Tolkiena, może świadczyć dołączony do tomu fragment tłumaczenia Quenta Noldorinwa na staroangielski.
     Myślę, że czwarta część jest interesująca dla wszystkich, którzy chcieliby się dowiedzieć, które z legend Elfów Tolkien początkowo przeznaczył do publikacji. O innych historiach, także tych nieopublikowanych i pominiętych w Silmarillionie przez syna Tolkiena opowiadają kolejne tomy Historii Śródziemia.

© Autor: Anna Adamczyk-Śliwińska 'Nifrodel'

Powrót

Ten artykuł był czytany 70 razy.